آسیب کمر در ورزش

آسیب عضلانی-اسکلتی شایع ترین خطر ورزش است. بسیاری از این آسیب ها بدلیل افراط و استفاده بیش از حد از اندام رخ داده و قابل پیشگیری هستند. ۶۷% تمام آسیب های ورزشی در زمان انجام مسابقات، جایی که بیشترین استرس به ورزشکار وارد می شود، رخ می دهند.
فعالیت بدنی و ورزش، دو اصطلاح متفاوت بوده و نباید مترادف هم بکار روند. فعالیت بدنی به هر حرکت بدنی گفته می شود که به وسیله انقباض عضلات اسکلتی ایجاد و باعث افزایش مصرف انرژی در سطحی بالاتر از سطح پایه شود. فعالیت های شغلی، خانه داری، اوغات فراغت و مسافرتی نیز در زمره فعالیت های بدنی می باشند. ورزش به نوعی از فعالیت بدنی گفته می شود که برنامه ریزی شده، سازمان یافته، تکراری و هدفمند بوده و به منظور حفظ سلامت جسم یا بهبود آن انجام شود.
آسیب عضلانی-اسکلتی شایع ترین خطر ورزش است. بسیاری از این آسیب ها بدلیل افراط و استفاده بیش از حد از اندام رخ داده و قابل پیشگیری هستند. ۶۷% تمام آسیب های ورزشی در زمان انجام مسابقات، جایی که بیشترین استرس به ورزشکار وارد می شود، رخ می دهند.

ورزش، فعالیت بدنی و کمر درد تاثیر متقابل قابل توجهی روی یکدیگر دارند. ولی به هر حال هنوز این سوال باقی است که ورزش و فعالیت بدنی تا چه حدی می تواند از ایجاد کمر درد جلوگیری کرده و آیا ورزش می تواند احتمال ایجاد کمر درد را افزایش دهد؟

شاید صحبت از ارتباط ورزش و کمر درد بدون توجه به نوع ورزش و نوع کمر درد دقیق نباشد. ورزش دامنه وسیعی از اثرات را روی ستون فقرات دارد و کمر درد دارای انواع زیادی از نظر اتیولوژی است. درواقع هنوز علت ۳۰ تا ۴۰ درصد کمردردها مشخص نیست. نکته ای که در تفسیر اثر ورزش روی کمر درد فراموش شده است عدم توجه به زیر گروه های کمر درد است. به هرحال ورزش بطور کلی باعث کاهش عود کمر درد می گردد، البته این کاهش در حد متوسط است.
از طرف دیگر ورزش می تواند یک عامل خطر برای ایجاد کمر درد باشد. به عنوان مثال می توان از افزایش قوس مهره پنجم کمری در ورزش هایی که در آنها هیپراکستانسیون مکرر ستون فقرات انجام می شود (شیرجه زدن، ژیمناستیک و شنای پروانه) نام برد.
در مطالعه ای که وزنه برداران و بازیکنان فوتبال آمریکایی با دونده ها و تیراندازها مقایسه شدند، مشخص شد که در وزنه برداران و بازیکنان فوتبال آمریکایی، دژنراسیون دیسک افزایش یافته و کمر درد شایع تر است. بیشترین شیوع کمر درد در وزنه برداری و فوتبال آمریکایی گزارش شده است (چون در این ورزش ها فشار زیادی به ستون فقرات وارد می شود). البته در یک مطالعه فراوانی کمر درد در ۸۲ مرد جودوکار بررسی شد و مشخص گردید که بیش از ۹۰% جودوکاران در اوزان میانی و بالا، کمر درد داشتند که حتی بالاتر از شیوع کمر درد در وزنه برداران بود.
به هر حال بعضی ورزش ها ارتباط مثبت یا منفی با ورزش دارند. در مطالعه دیگری نیز اثر فعالیت ورزشی و ازدیاد وزن روی ۳۴۲ مرد و ۴۴۹ زن مورد مطالعه قرار گرفت و افزایش شیوع کمر درد فقط در آنهایی مشاهده شد، که افزایش وزن داشتند.
هنوزمدت زیادی از نمایش نه چندان خوشایند تیم انگلیس در رقابت‌های تنیس ویمبلدون ماه جولای نگذشته بود که مجله انگلیسی طب ورزشی نتایج مطالعه‌ای را منتشر کرد که طرفداران محاصره شده تنیس، انگلیس را از وخیم‌تر شدن شرایط مطلع می‌ساخت.

در مطالعه ای دیگر محققان بیمارستان ملی و سلطنتی، ستون فقرات ۳۳نفر از تنیس‌بازان ممتاز نوجوان، شامل دختران و پسرانی که در مرکز ملی تنیس آموزش دیده بودند را اسکن ومعاینه کرده بودند. هیچ‌یک از بازیکنان از کمردرد رنج نمی‌بردند اما مهره‌های کمر آنها تخریب شده وتغییر شکل داده بود که خود درد سر بزرگی محسوب می‌شد.
۲۸ نفر از نوجوانان (۸۹ درصد آنها) دارای ناهنجاری شدید ستون فقرات از کیست تا شکستگی بودند. ۲۳ نفر، از بیماری مفاصل در مراحل اولیه رنج می‌بردند و ۱۳ نفر هم دیسک‌های کمری متورم یا خشک شده داشتند. این ضایعات اغلب در افراد دارای سنین ۷۰ تا ۸۰سالگی مشاهده می‌شود. این یعنی این بچه‌ها که نسل بعدی تنیس بازان ملی انگلیس به‌شمار می‌روند دارای ستون مهره‌های شبیه به افرادی بودند که ۶۰ سال از آنها پیرتر هستند!

محققان می‌گویند ورزش تنیس به چرخش بیشتر وسریع‌تر قسمت پشت نسبت به سایر بخش‌های بدن نیازمند است و بازی کردن آن به ویژه در سنین رشد مخرب و زیان آور است. به عبارت دیگر، بازی تنیس در سطوح پیشرفته، نسبت به جوانان بسیار بی‌رحم است. اما مشکلات کمر تنها باعث رنجش و درد تنیس بازان نوجوان نمی‌شود.
طبق مطالعات گوناگون صورت گرفته، حداقل یک سوم از فو تبالیست‌های حرفه‌ای، یک سوم از ژمیناست‌ها و ۲۵ درصد از قایق‌رانان، حین فعالیت قسمت تحتانی کمرشان صدمه می‌بیند. حدود ۴۰ درصد از غواصان دچار شکستگی ستون مهره‌های ناشی از فشار و بسیاری از دوچرخه سواران درد دائمی و سائیدگی پشت را هنگام سوار بودن روی دوچرخه تجربه نموده‌اند.
در یکی از مطالعات، در ۶ نفر از ۷ نفر ژیمناست ریتمیک- که همیشه با لبخند به دور خود می‌چرخند- مشکلات و ضایعات شدید تحتانی کمر گزارش شد. خشن‌ترین و بد‌ترین ورزش در این زمینه می‌تواند گلف باشد. ۹۰ درصد از جراحات وارده بر گلف بازان حرفه‌ای شامل قسمت تحتانی کمر و گردن بوده و نزدیک ۸۰ درصد از بازیکنان حرفه‌ای حد اقل یک دوره مسابقات قهرمانی را به‌دلیل کمردرد از دست می‌دهند.

اگر شما یک دونده هستید، باید شکرگزار باشید زیرا دوندگان از لحاظ آماری از خطر کمتری نسبت به اغلب قهرمانان در زمینه مشکلات کمر و تیره پشت رنج می‌برند. اما برای سایر افراد نتایج دردناک است. بنابراین برای حفاظت از ستون فقرات خود چه کارهایی باید انجام دهیم؟

درمان ضربه، آسیب و شکستگی کمر

متأسفانه ضربه خوردن به کمر (مهره‌های کمری) بسیار متداول است. ما به هزار و یک روش، از قبیل سوانح رانندگی، آسیب‌های ورزشی، بی‌احتیاطی در محل کار، سقوط، زمین خوردن و … به کمر خود آسیب می‌زنیم. پزشکان صدمه‌های کمر را به دو گروه اصلی با انرژی بالا (شدید) و پایین تقسیم‌بندی می‌کنند. سپر به سپر شدن دو ماشینی که یکی ایستاده است و دیگری با سرعت ۵ مایل در ساعت به آن برخورد می‌کند یا زمین خوردن در حمام منجر به کمر دردی می‌شود که آسیب‌های حاصل از آن بسیار متفاوت از برخوردهای با انرژی بالا هستند که در آن مسافر از ماشین به بیرون پرت می‌شود. پزشک در صورت آگاهی کامل از سانحه پیش آمده بهتر می‌تواند نوع آسیب کمر را در اثر ضربه به کمر تشخیص دهد. دیگر مؤلفه حائز اهمیت به عامل‌های خطر آسیب کمر مربوط می‌شود. برای مثال استخوان‌های ستون فقرات بیماران مبتلا به پوکی استخوان (دارای استخوان نرم)، در مقایسه با استخوان‌های سالم و قوی با وارد شدن فشار کمتری می‌شکند.

صدمه‌ و آسیب کمری نیز با توجه به بخش آسیب دیده‌ی کمر و پشت بدن تقسیم‌بندی می‌شوند. صدمه‌ها و ضربه به مهره های کمر می‌توانند بر استخوان (شکستگی)، دیسک (پارگی و بیرون زدگی) یا عضله (رگ به رگ شدن) تأثیر بگذارند. هر یک از این بافت‌ها در زمان التیام یافتن ضرورت‌های خاص خود را ایجاب می‌کند و ممکن است بهبود یکی بیش از دیگری به طول بیانجامد. پزشکان سطح یا سطوح آسیب و شکستگی مهره کمر را شماره گذاری می‌کنند. L1 (مهره کمری شماره ۱) در بالای کمر و L5 در پایین کمر قرار دارد و استخوان خاجی یا ساکروم در زیر مهره‌های کمری واقع است. کمر به روش‌های گوناگون صدمه و آسیب می‌بیند، از رگ به رگ شدن کمر که به سرعت بهبود می‌یابد تا آسیب‌هایی دائمی که بیمار را دچار درد مزمن و شدید می‌سازند.
علت

نخاع عصب‌هایی را دربر می‌گیرد که واسطه انتقال پیام‌ بین مغز و بدن هستند. نخاع از گردن و پشت بدن عبور می‌کند. آسیب نخاعی در اثر بروز حوادثی مانند حوادث زیر بوجود می آید:

ضرب و جرح
سقوط و ضربه خوردن به کمر
تیر خوردن و زخم ناشی از گلوله
سانحه‌های صنعتی
تصادف وسایل نقلیه موتوری
آسیب‌ کمر در ورزشی

صدمه و آسیب کمر جزئی در صورت ضعیف شدن ستون فقرات در نتیجه ابتلا به بیماری‌هایی نظیر پوکی استخوان یا آرتریت روماتوئید منجر به آسیب و شکستگی کمری می‌شود. همچنین تنگ شدن بیش از اندازه‌ی مجرای حفاظت کننده از نخاع به دلیل فرایند طبیعی بالا رفتن سن نیز در بروز آسیب کمر بی‌تأثیر نیست.

صدمه‌ی مستقیم و بی‌واسطه، مانند کوفتگی‌، در صورت ضعیف بودن استخوان‌ها یا دیسک‌ها در مهره‌های کمری رخ می‌دهد. قطعه‌های استخوان (مانند تکه‌های حاصل از شکستگی کمر) یا تکه‌های فلز (در اثر سانحه رانندگی یا اصابت گلوله) به نخاع آسیب می‌زنند. آسیب کمری مستقیم نیز در صورت کشیده شدن، فشردگی یا وارد شدن فشار جانبی، برای نمونه در نتیجه چرخیدن نابه‌هنجار سر، گردن یا کمر حین سانحه یا دست‌کاری شدید درمان دستی، رخ می‌دهد. به علاوه در داخل یا خارج مهره‌های کمری، البته بجز درون مجرای نخاع، با خونریزی، تجمع مایع و تورم مواجه می‌شویم. تجمع خون یا مایع به مهره‌های کمری فشار می‌آورد و موجب آسیب دیدگی کمر می‌شود. اکثر ضربه‌ها (تروماهای) مهره‌های کمری برای افراد سالم و جوان رخ می‌دهد و عمدتاً مردان ۱۵ تا ۳۵ ساله را درگیر می‌کند. میزان مرگ و میر بر اثر آسیب ستون فقرات معمولاً در رده سنی کودکان بالاتر از دیگر رده‌های سنی است. عامل‌های خطر آسیب دیدن مهره های کمر عبارتند از:

شرکت در فعالیت‌های فیزیکی پرخطر احتمال ضربه به کمر را افزایش می دهد
راندن وسایل غیرموتوری، مانند دوچرخه، با سرعت بالا
شیرجه زدن در آب کم عمق

سالمندان دارای استخوان ضعیف به دلیل ابتلا به پوکی استخوان یا مبتلایان به عارضه‌های دیگری چون سکته مغزی که احتمال زمین خوردنشان بالا است نیز دچار آسیب دیدگی کمر می‌شوند.
علائم و نشانه ها

علایم آسیب کمر با توجه به محل صدمه و آسیب تغییر می‌کنند. صدمه دیدن مهره‌های کمری باعث ضعف و بی‌حسی ناحیه آسیب کمر دیده و پایین آن می‌شود. شدت علائم بستگی به این موضوع دارد که آیا تمام نخاع (آسیب کامل) یا تنها بخشی از آن (آسیب جزیی) صدمه دیده است. صدمه دیدن نخستین مهره کمری و ناحیه پایین آن منجر به آسیب مهره‌های کمری نمی‌شود، اما احتمالاً سندرم کودا اکوینا (سندرم دم اسب) را به دنبال خواهد داشت که در آن، ریشه‌های عصبی این ناحیه آسیب می‌بینند. در صورت مواجهه با این گونه از آسیب مهره کمری بی‌درنگ با مرکز فوریت‌های پزشکی تماس بگیرید تا بیمار به بیمارستان منتقل شود و به سرعت تحت عمل جراحی قرار بگیرد. صدمه دیدن مهره‌های کمری در هر سطحی با عوارض زیر همراه است:

افزایش کشش عضلانی (اسپاسم یا گرفتگی)
از دست دادن کنترل طبیعی مثانه و روده که یبوست، بی‌اختیاری ادراری و اسپاسم مثانه را دربرمی‌گیرد.
کرختی
تغییر حواس
درد شدید
ضعف، بی حرکتی و فلج

علائم هنگام صدمه دیدن مهره‌های کمر بر یک یا هر دو پا تأثیر می‌گذارند و همچنین احتمال دارد عضله‌های کنترل کننده مثانه و روده نیز آسیب ببینند.
تشخیص

پزشک پس از انجام معاینه فیزیکی کامل، پرسش‌هایی را در زمینه محل بروز درد، درد ناگهانی کمر یا شدید، بی‌حسی یا تغییر حواس و نحوه راه رفتن و گام برداشتن مطرح می‌کند. در تصویرهای پرتونگاری (اشعه ایکس) اکثر موارد شکستن مهره ها مشخص می‌شود. با این حال، ممکن است از دیگر روش‌های تصویربرداری نیز برای آشکارسازی شکستگی‌های نامشخص و مشکوک استفاده شود؛ به این منظور پزشک دستور انجام ام آر آی و سی تی اسکن یا پرتونگاری دیگری را می‌دهد که در آن از بیمار خواسته می‌شود تا گردن را به جلو و عقب (تصویرهای دینامیک یا خمش ـ کشش) خم کند. در حدود ۵% از آسیب‌ دیدن های کمر ، شکستگی ثانویه‌ای در نزدیکی شکستگی اصلی یا جای دیگری در ستون فقرات وجود دارد. پزشک معمولاً از بیمار می‌خواهد تا فعالیت خود را محدود کند و تا زمان تعیین نتایج و بررسی‌های بیشتر از بریس و کمر بند طبی استفاده کند.
درمان

روش درمان شکستگی مهره کمر که به نوع آسیب دیدگی و شدت آن بستگی دارد؛ در ادامه روش‌های درمانی سه مورد از شایع‌ترین دردهای کمر بر اثر آسیب دیدگی بررسی شده است:
شکستگی و آسیب‌های جدی مهره‌های کمر

این گونه از آسیب های کمری را باید به سرعت درمان نمود؛ زمان بین صدمه دیدن و شروع درمان بر نتیجه نهایی تأثیری حیاتی دارد. از داروهای موسوم به کورتیکواستروئیدها گاهی اوقات برای کاهش ورمی استفاده می‌شود که می‌تواند منجر به آسیب نخاع شود. اگر نخاع به دلیل وجود زائده تحت فشار قرار گرفته است، چنانچه بتوان آن زائده را، پیش از تخریب کامل عصب‌های نخاع، برداشت یا کوچک‌تر کرد، احتمال فلج شدن بیمار به نحو چشمگیری کاهش می‌یابد. انجام عمل جراحی در موارد زیر برای ضربه خوردن به کمر ضرورت می‌یابد:

منظم کردن مجدد استخوان‌های ستون فقرات (مهره‌ها)
خارج کردن مایع یا بافت وارد کننده فشار به نخاع (لامینکتومی جهت کاهش فشار روی نخاع)
خارج کردن تکه‌های استخوان (در شکستگی مهره های کمر)، دیسک یا جسم خارجی
متصل کردن مهره‌های شکسته یا قرار دادن بریس‌های ستون فقرات

بیمار گاهی اوقات باید استراحت مطلق داشته باشد که ستون فقرات بی حرکت باشد تا التیام یافتن استخوان‌های ستون فقرات ممکن شود. استفاده از دستگاه کشش ستون فقرات نیز گاهی جهت ممانعت از حرکت ستون فقرات پیشنهاد می‌شود. جمجمه توسط نوعی انبر ثابت نگه داشته می‌شود که در حقیقت بریس‌های فلزی قرار گرفته روی جمجمه و متصل به وزنه‌ها یا مهارهایی روی بدن (بریس هالو) هستند. ممکن است بیمار مجبور باشد تا ماه‌های متوالی از بریس ستون فقرات استفاده کند. پزشکان و متخصصین بهداشت و درمان بیمار را در خصوص مدیریت گرفتگی عضله‌ها و نقص عملکرد مثانه و روده راهنمایی می‌کنند و نحوه مراقبت از پوست و محافظت از آن در برابر زخم‌های ناشی از فشار را به وی آموزش می‌دهند. بیمار احتمالاً پس از التیام یافتن آسیب و شکستگی کمر به فیزیوتراپی، کاردرمانی و دیگر گونه‌های توان‌بخشی نیاز خواهد داشت. توان‌بخشی به بیمار کمک می‌کند تا با ناتوانی حاصل از آسیب دیدن مهره‌های کمری مبارزه کند و تسلیم آن نشود.
گرفتگی و رگ به رگ شدن کمر

درمان سریعی برای این گونه آسیب کمر وجود ندارد، با این حال می‌توان اکثر موارد رگ به رگ شدن کمر را به نحو کارآمدی با یک دوره درمان های فیزیکی و درمان های دستی همزمان با مصرف داروهای ضدالتهاب، استراحتی کوتاه مدت، قرار دادن کمپرس یخ در روزهای نخست پس از صدمه و ضربه خوردن کمر دیدن و در نهایت بازگشت تدریجی به فعالیت معمول مدیریت کرد.

برنامه فیزیوتراپی شامل نرمش‌های کششی و تقویتی علاوه بر مؤثر بودن در بهبود گرفتگی و رگ به رگ شدن، آموزش‌های لازم را به بیمار ارائه می‌دهد تا از این پس دچار این گونه آسیب دیدگی کمر نشود. استفاده از دستگاه TENS (تحریک کننده الکتریکی عصب از روی پوست) نیز سودمند است. اکثر این درمان‌ها در راستای کاهش گرفتگی عضلانی و درد انجام می‌شوند تا بیمار بتواند با تحمل حداقل میزان ناراحتی فعالیت‌های روزمرّه‌اش را از سر بگیرد.

چنانچه بیمار در کمر و پشت بدن دردی ملایم دارد و احساس می‌کند که دچار کشیدگی یا رگ به رگ شدگی عضلانی شده است، درمان‌های غیرجراحی به التیام کمر درد کمک خواهند کرد. با این وجود بهتر است راجع به نشانه‌های هشدار دهنده‌ای آگاهی یابید که در صورت مواجهه با آنها باید به پزشک مراجعه کنید.
درد ناگهانی کمر

یکی از بهترین توصیه‌ها برای درمان درد ناگهانی و شدید کمر این است که همچنان در حد توان خود فعالیت‌های معمول و روزانه را پی بگیرید. ممکن است تأکید بر استمرار انجام فعالیت‌های روزانه به نظر غیرمنطقی برسد و گرایش طبیعی هر بیماری این است که در تخت خود کاملاً بی‌حرکت دراز بکشد تا از بدن خود محافظت کند و از انجام هر گونه فعالیتی خودداری کند. اما فعال بودن باعث می‌شود که خون و مواد مغذی همچنان به ناحیه آسیب دیده کمر برسد و به این ترتیب التهاب رخ ندهد و سفتی و کشش عضلانی کاهش یابد و به درمان آسیب کمر کمک می کند.
دارو

هم استامینوفن و هم داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs) مسکن‌های شناخته شده‌ای هستند که برای تسکین درد ناگهانی کمر ناشی از آسیب دیدن کمر و شکستگی مهره های کمر مصرف می‌شوند. NSAIDs همچنین مانع از انجام فرایند التهاب می‌شوند. البته توجه داشته باشید که این داروها را صرفاً باید با تجویز پزشک و مطابق دستور وی مصرف نمود.
دیگر روش‌های درمانی

تکنیک‌های فیزیوتراپی، مانند اولتراسوند، تحریک الکتریکی، دستگاه کشش، متحرک‌سازی و دستکاری درمان دستی، تسکین موقت درد را به ارمغان می‌آورند، اما مفید بودن آنها در بهبود طولانی مدت کمر درد ناشی از آسیب و ضربه خوردن کمر اثبات نشده است. درد ناگهانی کمر معمولاً به خودی خود برطرف می‌شود و در اکثر موارد مادامی که امکان انجام فعالیت وجود دارد، نیازی به روی آوردن به روش‌های درمانی خاص و قراردادی نیست.
پیشگیری

رعایت مسائل ایمنی هنگام کار و ورزش در پیشگیری از آسیب‌های مهره‌های کمر و شکستگی مهره های کمر نقش کلیدی دارد. هنگام انجام فعالیت‌های خطرآفرین از تجهیزات و وسایل محافظ مناسب استفاده کنید.

شیرجه زدن در آب کم‌عمق دلیل اصلی ضربه خوردن کمر است؛ بنابراین پیش از شیرجه زدن از عمق مناسب آب و نبود صخره‌ها یا دیگر اشیاء احتمالی بر سر راه خود مطمئن شوید.
فوتبال و سورتمه سواری غالباً با پرتاب‌های ناگهانی و شدید یا چرخش و خم شدن نامتعارف کمر و گردن همراه است که هر کدام می‌تواند به آسیب مهره‌های کمر و شکستن کمر بیانجامد. بنابراین پیش از پایین آمدن از سراشیبی با سورتمه مطمئن شوید که مانعی در راه وجود ندارد. ضمناً از وسایل و تکنیک‌های صحیح هنگام ورزش فوتبال یا دیگر ورزش‌های پربرخورد بهره بگیرید.
رانندگی با احتیاط و بستن کمربند ایمنی احتمال آسیب دیدن را در صورت بروز سانحه کاهش می‌دهد.

آسیب کمر می تواند شدید یا خفیف باشد، یکی از عواملی که باعث آسیب به کمر می شوند، ضربه خوردن کمر است که می تواند منجر به شکستگی مهره های کمر نیز بشود. ضربه خوردن کمر در بارداری یک موقعیت اورژانسی می باشد و حتما باید سریعا به پزشک مراجعه شود. انواع روش های درمانی برای ضربه، آسیب و شکستگی مهره های کمر وجود دارد که پزشک باتوجه به شرایط شما و نوع آسیب وارد بهترین درمان را برایتان تجویز می کند.