آسیب و در رفتگی شانه

آیا تا به حال به خاطر آسیب دیدگی مجبور به ترک تمرینات خود شده اید؟ آیا با شایع ترین آسیب های احتمالی در ورزش های رزمی آشنا هستید؟ اگر می خواهید اقدامات ضروری در پیشگیری و درمان آنها را بهتر مرور کنید

تمامی مربیان و هنرجویان رزمی کار یقیناً به این مطلب مهم اشراف دارند که دورماندن از آسیب دیدگی از مهمترین اقدامات لازم جهت تمرینات منظم بوده و از ایجاد و تکرار آن و به وجود آمدن وقفه در تمرینات جلوگیری می کند.

بنابراین شناخت شایع ترین موارد آسیب دیدگی و آشنائی مختصر با اقدامات لازم در حد امداد و پیشگیری از توسعه آسیب دیدگی در عضو مصدوم جزء اطلاعات لازمه و اساسی برای یک مربی و یک مبارز می باشد،

مصدومیت های سرشانه می تواند به علت وارد شدن نیروی غیرمستقیم به دست باشد، مخصوصاً در حالتی که دست بیش از حد باز شده و یا به طرف عقب بدن رفته و یا با به جلو آمدن قسمت انتهایی استخوان بازو در سرشانه به شکل اهرم عمل کند. زمانی که یک مبارز آزاد کار با قسمت نرمی مشت می خواهد به صورت حریف خود ضربه ای چرخشی وارد کند در حالی که آرنج کاملاً باز است، بر اثر برخورد دست به صورت حریف یا به بدن او بازو به جلو رانده شده و از حد عادی خود بیشتر باز می شود به این ترتیب یک فشار اهرمی به سرشانه وارد شده و می تواند عامل در رفتگی سرشانه شود.

گاهی نیز بر اثر وارد شدن ضربه به شکل مستقیم به وجه خلفی شانه، این مشکل به وجود می آید مانند زمانی که در مسابقه آزاد ضربه دورانی پای مهاجم ، با جا به جایی نادرست از طرف مدافع به کتف و زیربغل او وارد می شود و سر استخوان بازو از محل قرار گرفتن خود در شانه و کتف به بیرون و به طرف سینه و سرشانه رانده می شود.

مثال دیگر :

مبارز جودوکار بر اثر دروشدن پاها از جلوی بدن به زمین می خورد و هنگام افتادن بر روی تشک دست او کاملاً باز بوده و بلافاصله با فشار اهرمی در ناحیه شانه خود احساس درد کرده نمی تواند دست خود را به کنار بدنش نزدیک کند و حس سوزن سوزن شدن گسترده ای در تمامی دست و سرشانه احساس می نماید.

در معاینات اولیه انحنای شانه به شکل غیرطبیعی درآمده و حالت گردی آن از بین رفته دیده می شود.

اقدامات:

اگر درد در ناحیه سرشانه شدید بوده و حالت دررفتگی مشهود است با چرخاندن دست به داخل می توان آن را جا انداخت به این شکل که فرد آسیب دیده دست خود را به گونه ای حرکت دهد که گویا می خواهد بالشت یا کیسه ای را در سینه خود بگیرد و با قسمت داخلی ساعد آن را نگه دارد یا حالتی که فرد می خواهد کودکی را در آغوش بگیرد.

اگر کبودی به همراه تورم در سرشانه دیده می شود حتماً باید از تصویرهای اشعه x استفاده شود تا شکستگی احتمالی در انتهای استخوان بازو در محل اتصال به شانه مشخص شده و ادامه مداوا از طریق متخصص ارتوپدی پی گیری گردد.

مهم ترین نکته در حالات فوق آرام کردن فرد مصدوم و جلوگیری از عصبانیت و ناراحتی اوست چرا که در غیر این صورت احتمال التهاب و اسپاسم شدید عضلانی و گرفتگی سرشانه بسیار بالا بوده و اقدامات فوق الذکر را غیرمؤثر می نماید. به طور کلی شما در برخورد با چنین حالتی باید اقدامات زیر را زنجیروار انجام دهید:

ـ جااندازی کتف در صورت دررفتگی

ـ قطعی کردن عدم شکستگی با پرتوشناختی اشعه ( x )

ـ تشخیص احتمال آسیب دیدگی توأم در استخوان بازو و کتف، اعصاب، عروق و…

ـ بی حرکت کردن عضو مصدوم تا رفع کامل علائم

ـ پیشگیری از تکرار آسیب دیدگی در تمرینات بعدی

ـ توانبخشی و تقویت عضلانی و مفصلی در سرشانه، کتف، بازو و زیربغل با تمرینات بدنسازی

ـ نکته:

احتمال دررفتگی مجدد در ناحیه سرشانه بین ۵۰ تا ۹۰ درصد است!

که درصورت وقوع آن ترمیم سرشانه و کتف حتماً احتیاج به جراحی و پلاتین گذاری خواهد داشت.

در دوران درمان حتماً باید از بست حمایتی و پوشش های توانبخشی در ناحیه آستین گردان و سرشانه (Rotator Cuff) استفاده نمود. در آغاز نرمش ها و گرم کردن های قبل از تمرین حتماً چرخش خارجی در حدود زاویه ۱۰ درجه با بدن انجام شود دقت کنید که فرد مصدوم دست خود را نباید بیشتر از ۴۵ درجه نسبت به بدن خود باز نماید.

رزمی کاران باید در تمامی تمرینات، چرخش سرشانه را در مسیرهای مختلف انجام دهند تا عضلات درگیر در سرشانه در تمامی زوایا تقویت شوند مانند شناگران هم کرال جلو و هم کرال پشت انجام می دهند.

مخصوصاً در زمان انجام ضربات مشت باید سرشانه به طرف بالا و جلو، بالا و پشت با حرکت وسیع کتف ها چرخیده شوند.

نتیجه اینکه گرم کردن خوب و کافی در سرشانه ها، تقویت عضلات درگیر در اطراف سرشانه، جلوگیری از تکرار آسیب و انجام تمرینات گسترده جهت بدنسازی در کتف ها و سرشانه می تواند این مفصل را مورد ساخت و ساز لازم قرار داده و از ایجاد آسیب دیدگی به مقدار قابل توجهی جلوگیری نماید.

اکنون به اطلاعات علمی این آسیب دیدگی می پردازیم

منظور از جابه جایی یا همان در رفتگی شانه ، خارج شدن سر استخوان بازو از حفره مفصلی شانه می باشد که در ورزشکاران نسبت به افراد عادی بشدت شایع تر است .

مفصل شانه شایع ترین مفصل بدن است که دچار در رفتگی و جابجایی می گردد. 96% موارد جابجایی در اثر ضربه ایجاد می شوند.جابجایی شانه می تواند به سمت جلو، بالا ، پائین یا عقب باشد که در 85% موارد ، سر استخوان بازو به سمت جلو جابه جا می گردد.

نکته : جابه جایی شانه 45% الی 50% از موارد جابه جایی مفاصل بدن را تشکیل می دهد.
آناتومی کاربردی:
مفصل شانه از قرارگیری سربزرگ استخوان بازو در داخل حفره ” گلنوئید ” استخوان کتف بوجود می آید این مفصل توسط کپسول مفصلی پوشیده می شود. حفره مفصلی شانه توسط دو لایه عضلات سطحی و عمقی پوشیده می شود. لایه عمقی را عضلات گرداننده شانه ( Rotator cuff ) می سازند که 4 عضله کوچک می باشند که سبب چرخش به داخل و خارج مفصل شانه می شوند و مفصل را از اطراف حمایت می کنند. تاندونهای این عضلات با کپسول مفصل شانه در هم می آمیزند. لایه سطحی را عضله ” دلتوئید ” تشکیل می دهد.
بیومکانیک ورزشی :
هر نیروی وارده در ورزش به مفصل شانه امکان دارد منجر به  در رفتگی شانه شود.میزان ریسک بروز این مسأله در صورت وجود سابقه قبلی در رفتگی یا شلی مفصلی افزایش می یابد. بطور کلی هر ورزشی که در آن ، در سرعت بالا ناگهان سرعت کم شده و نیرو به بازو منتقل شود ، احتمال دررفتگی زیاد است مانند دوچرخه سواری و شیرجه.
شرح حال :
بطور معمول با شرح حال می توان نوع دررفتگی را براحتی مشخص نمود.
تعیین نوع دررفتگی با پرسیدن وضعیت دست هنگام ضربه به راحتی شناسایی می گردد. معمولاً دررفتگی به جلو هنگامی رخ می دهد که دست و آرنج ، باز و بازو به خارج چرخیده و دور از بدن است مثل هنگامی که با دست روی زمین می افتیم. دررفتگی به سمت عقب با اعمال نیرو از روبرو در حالیکه دست در کنار بدن و به سمت داخل چرخیده است رخ می دهد.

معاینه:
چنانچه دررفتگی وجود داشته باشد فرد درد شدیدی دارد و ممکن است نتوان مفصل را حرکت داد. در دررفتگی قدامی می توان سر بازو را لمس نمود و دامنه حرکات کاهش دارد.( بخصوص در حرکت به خارج ” abduction ” ) و ( چرخش به داخل ” internal rotation ” )فرد معمولاً بازو را در حالت کمی دور از بدن و چرخش به خارج نگه می دارد.
تشخیص در رفتگی به عقب مشکل تر است. بازو معمولاً‌ در وضعیت چرخش به داخل و در کنار بدن می باشد. و دامنه حرکات کاهش یافته است بخصوص در حرکت چرخش به خارج و به سمت جلو. در این تشخیص معاینه کامل عصبی عضلانی بایدصورت گیرد.
تصویربرداری :
رادیوگرافی :
: Anteroposterior به بیمار می گوئیم ْ45-30 خم شود بطوریکه استخوان کتف وی موازی کاست رادیوگرافی قرار گیرد. این سبب می گردد که یک عکس AP در صفحه استخوان کتف گرفته شود در حالت نرمال یک فضای خالی بین سر بازو و حفره گلنوئید قرار دارد که در حالت در رفتگی ، این فضا وجود ندارد.
چنانچه عکس AP در صفحه بدن گرفته شود امکان دارد دررفتگی های خلفی را نشان ندهد.

نمای طرفی ( lateral )  :نمای AP نشان می دهد دررفتگی داریم یا خیر. اما نمای طرفی جهت آن را که به جلویا عقب می باشد را نشان می دهد.
ام آر آی:در افراد مسن یا میانسال که احتمال پارگی رباطهای عضلات چرخاننده شانه بدنبال جابجایی شانه زیاد است چنانچه دامنه حرکات بهبود نیابد یا درد رفع نگردد MRI برای تشخیص آسیب این رباطها لازم است. چانچه گادولینیوم MRI انجام شود بهتر است.
درمان :
 فاز حاد :
بعد از جا انداختن ، باید دست به مدت 1 الی 3 هفته توسط بانداژ بی حرکت باشد.
در این مدت فرد باید تمرین های دامنه حرکتی را برای مفاصل آرنج – مچ دست و دست انجام دهد.درمان جراحی معمولاً‌ برای ورزشکارانی که نیاز زیاد به استفاده از اندام فوقانی در ورزش خاص خود را دارند توصیه می گردد و در افراد معمولی نیازی نیست.
 فاز بهبودی :
بعد از دوره بی حرکت سازی ، حرکات غیر فعال شانه شروع می گردد ( حرکات توسط فرد دیگر).
در افراد پیر بعد از 1 هفته بی حرکتی باید حرکات غیر فعال شروع شوند زیرا افراد مسن مستعد خشکی مفصل هستند. هدف از این حرکات دستیابی به چرخش به خارج 30 درجه و جلو آوردن دست به میزان 90 درجه در سه هفته اول و دستیابی به 40 درجه چرخش به خارج و بالا آوردن دست تا 240 درجه در سه هفته دوم است.
درمان جراحی در مورد ورزشکارانی که در این فاز ناپایداری علامتدار مفصلی را نشان می دهند انجام می گیرد.
 فاز نگهدارنده :
در این فاز تقویت عضلات گرداننده شانه با اعمال وزن و حرکات فیزیوتراپیک صورت می گیرد. شنا کردن یک ورزش عالی برای این منظور می باشد.
بازگشت به تمرینات :
نباید تا زمان رفع کامل علائم و محدودیتهای حرکتی مفصل شانه بعد از در رفتگی به رقابت بازگشت که این امر معمولاً دو الی سه ماه زمان نیاز دارد.
عوارض:

• آسیب عروقی _ عصبی در ناحیه بازو و بدنبال دررفتگی.
• آسیب عضلانی همراه عضلات ناحیه بازو.
• عوارض ناشی از شکستگی در همراهی شکستگی و در رفتگی شانه.

استعداد به در رفتگی های مکرر:به خصوص در افراد زیر 18 سال چنانچه یک بار در رفتگی قدامی رخ دهد بسیار مستعد به بروز مجدد آن هستند و چنانچه این امر سه الی چهار بار تکرار گردد نیاز به جراحی برای پایدار کردن مفصل شانه داریم.
پیش آگاهی :
سن بروز این آسیب مهمترین فاکتور بیان کننده بروز مجدد است. افراد جوان بیشتر مستعد بروز مجدد می باشند. اگر در دوران نوجوانی رخ دهد احتمال بروز مجدد تا 90% می رسد در افراد بالای 40 سال ریسک بروز مجدد 10% الی 15% می باشد.اغلب بروزهای مجدد در عرض 2 سال اول بعد از آسیب اولیه رخ می دهد.